Terug naar de nieuwe western: “Dances with Wolves” (1990) en “Unforgiven” (1992)

Terug naar de nieuwe western:
Dances with Wolves (1990) en Unforgiven (1992)

John Ford's Point, Monument Valley, Arizona; vernoemd naar de legendarische westernregisseur.

John Ford's Point, Monument Valley, Arizona; vernoemd naar de legendarische westernregisseur.

Abstract
Toen begin jaren negentig de films Dances with Wolves en Unforgiven kort na elkaar uitkwamen, sprak menigeen van een revival van de oude western. In dit paper onderzoek ik of het stempel “oude western” correct is voor deze twee films. Getoetst aan vijf kwintessentiële conventies van het westerngenre blijken beide films zodanig af te wijken op verschillende gebieden, dat ze geen westerns meer genoemd kunnen worden.

Keywords
western; genre; Unforgiven; Clint Eastwood; Dances with Wolves; Kevin Costner; conventies.

Online

Bekijk de speciale internetversie van dit onderzoek op de site van Terug naar de nieuwe western.

Inleiding

Er zijn niet veel filmgenres die van een zodanig iconische waarde zijn geweest voor de internationale cinema als het westerngenre. Het verbaast dan ook niet dat de eerste narratieve film, The Great Train Robbery (Porter, 1903) een western was (Dirks 2008). Met dit baanbrekende werk heeft de western zich, als een van de eerste genres, een plek verworven in het toen nog aan de horizon glorende filmtijdperk (Berg 2000: 211).

Ondanks deze welhaast legendarische reputatie heeft het westerngenre, zoals de personages die het portretteerde, door de jaren heen moeten strijden om te overleven. Meer dan eens hebben critici en theoretici het genre ten dode opgeschreven (McDonald 2005: 733). Dit is geen onterechte stelling, gezien het geringe aantal westerns – en het nog geringere aantal succesvolle westerns – dat met name in de jaren zeventig en tachtig op het witte doek verscheen (Lasiuta 2000: 1).

Toen vervolgens de jaren negentig aanbraken, leek er een verandering op komst voor het op sterven na dood zijnde westerngenre. Kort na elkaar verschenen Kevin Costners Dances with Wolves (1990) en Clint Eastwoods Unforgiven (1992). Samen met Cimarron (Ruggles, 1931) vormen zij de enige drie westerns binnen de negenenzeventig films die door de jaren heen de Academy Award voor beste film gewonnen hebben (Levy 2008). Daarbij is Dances with wolves de meest winstgevende western aller tijden[1].

Dit was voldoende reden voor de dames en heren critici om in extase te verkondigen dat het  ‘wel degelijk nog mogelijk is’ (Utrechts Nieuwsblad: 1992) om successen te behalen met een westernfilm. Volgens Errigo (2003: 792) kan Dances with Wolves ‘zich meten met de grootste westerns’. Het is een western in een tijd dat de western reeds dood verklaard is (Ebert 1990). Costner wist de traditie van de big-budgetwestern te doen herleven (Berg 2000: 216). Met Unforgiven leverde Clint Eastwood een ‘classic western for the ages’ (McCarthy 1992) af. Zagt (1992) beweert zelfs dat, als Eastwood ooit stopt met het maken van films, het westerngenre zal ophouden te bestaan. Fagen (2003: 458-459) voegt hier nog aan toe dat er maar weinig westerns zijn die zodanig goed uitgevoerd zijn als Unforgiven.

Uit deze selectie van de kritieken blijkt al dat beide films werden gezien als westerns, als exemplarische voorbeelden van het gepokte en gemazelde westerngenre. Echter, sinds de beroemde westerns als High Noon (1953) en The Good, The Bad and The Ugly (Leone, 1966) heeft de tijd niet stilgestaan. Om die reden onderzoek ik in dit paper in hoeverre Dances with Wolves en Unforgiven geplaatst kunnen worden in het traditionele westerngenre.

1. Het westerngenre

Allereerst zal ik een overzicht geven van de binnen het westerngenre geldende conventies. Vervolgens zal ik hiervan de in mijn optiek kwintessentiële aspecten selecteren, waaraan ik Dances with Wolves en Unforgiven zal toetsen.

1.1 Genre definiëren

Hoe wordt een genre gedefinieerd? Door de omvang en interne verscheidenheid van een “genre” is het altijd ingewikkeld gebleken om een lijn te trekken. Geen enkele omschrijving kan alle bijbehorende films omvatten. Temidden van het brede scala aan thema’s, stijlmiddelen en filmtechnieken kan echter een zekere kern gevonden worden. Deze kern is gebaseerd op een onbewuste en zwijgende “afspraak” tussen de filmmakers en het publiek. Binnen deze kern vinden we een aantal genreconventies, die film na film terugkeren en zodoende een overkoepelende identiteit samenstellen: het genre (Bordwell en Thompson 2008: 319-320).

Deze genreconventies variëren in hun aard. Zo kunnen bepaalde elementen van de plot of de thematiek essentieel zijn – denk bijvoorbeeld aan de liedjes en dansjes in musicals of, meer toepasselijk in dit geval, de wraakthematiek in westerns – of juist karakteristieke filmtechnieken. Daarnaast zijn ook iconische aspecten van belang (Bordwell en Thompson 2008: 320): ruimteschepen voor sciencefictionfilms, louche en rokerige cafés voor films noirs, Clint Eastwood voor de western.

Altman (1984: 6) abstraheert dit door een tweedeling te maken tussen de semantische en de syntactische zienswijze. De semantische manier houdt in dat een film gekarakteriseerd kan worden naar de losse elementen van de diverse – en hierboven genoemde – disciplines van de cinema. De syntactische wijze daarentegen duidt juist de som der delen, waarbij er een onderliggende structuur in de gehele film te ontdekken is.

1.2 Westernconventies

Als een van de oudste en meest iconische filmgenres is de western opgebouwd uit heldere en unieke elementen, die inmiddels ook cultureel geadopteerd zijn. Diverse auteurs hebben door de jaren heen hun visie op het westerngenre losgelaten. Zo zou ik een simpele, tautologische definitie kunnen geven zoals verwoord door Altman: ‘western = film that takes place in the American West’ (1984: 7). In mijn definiëring van het westerngenre zal ik mij echter beperken tot het werk van Wright (1977), Verstraten (2000), Berg (2000) en Saunders (2001). Ik heb hierbij voor zowel redelijke oude bronnen (Wright) als meer recente bronnen gekozen om deze tegen elkaar af te kunnen zetten, en de tijdsgebonden visies op de traditionele western naast elkaar te kunnen plaatsen.

Wright (1975: 186) beweert stellig dat de western om primitieve mythes draait, in de betekenis die Claude Lévi-Strauss eraan gaf. In deze mythische structuur wordt een narratief gepresenteerd, waarin de westerse kijker een reflectie van de eigen situatie terugvindt. In een rechtlijnig en tot de kern teruggebracht verhaal worden de problemen met het moderne kapitalisme en de veranderende economische wereld aan de kaak gesteld. Op die manier dient de western, zoals Shively (1992: 725) het omschreef, als ‘a guide to living’.

In dit onderzoek heeft Wright (1975) diverse thema’s en plots onderscheiden. Binnen de onderverdeling tussen ‘the classical plot’, ‘the vengeance variation’, ‘the transitional theme’ en ‘the professional plot’ (Saunders 2001: 10), heeft Wright karakteristieke plotlijnen geduid. Zo is daar het plotelement waarbij een vriend van de held wordt bedreigd door de slechterik (Wright 1975: 46), en het plotelement waarbij er een belangenconflict ontstaat tussen de gemeenschap en de slechteriken (1975: 44-45).

In zijn vanuit het perspectief van de gender studies geschreven artikel, richt Verstraten (2000: 2-3) zich op de cowboy en diens mannelijkheid. In het genre van de western krijgt mannelijkheid pas betekenis wanneer het wordt afgezet tegen vrouwelijkheid. Daarbij dient de onvermijdelijke, louterende shoot-out als extra bewijs voor de mannelijkheid van de held.

Berg (2000: 216) meldt terecht dat je de western niet slechts kunt definiëren middels een handvol iconische aspecten. Inderdaad bevatten veel westerns een shoot-out rond het middaguur, mannen te paard, een temporeel kader van het einde van de negentiende eeuw, en ‘tumbling tumbleweeds’. De karakteristieken van het westerngenre overstijgen echter deze puur inhoudelijke aspecten.

Henry Fonda en Charles Bronson op de set van "Once Upon A Time In The West" (Leone, 1968)

Henry Fonda en Charles Bronson op de set van "Once Upon A Time In The West" (Leone, 1968)

Voor mijn tekstuele analyse van de westernfilm kan ik het best terugvallen op de theorie van Saunders. Hij definieert de protagonist in de western als – in essentie – ‘a man with a gun’ (2001: 19). Ambiguïteit viert hoogtij in het westerngenre; noch de held, noch de nevenpersonages zijn eenduidig. Ondanks zijn rol als beschermer van een gemeenschap, heeft de protagonist ook precies die eigenschappen die de gemeenschap bedreigen (Saunders 2001: 10). Saunders ziet ook de mythische aspecten van met name de protagonist. De vorm van de western is het krachtigst en effectiefst wanneer deze aspecten duidelijk herkenbaar blijven, zonder cliché te worden (2001: 12).

Daarnaast ziet hij het machtige landschap als een van de meest expressieve codes die het genre voorhanden heeft. Het is de associatie van de hoge bergen en uitgestrekte velden met de trotse gevoelens en morele verbetering van de personages (2001: 15). Een bekend voorbeeld is Monument Valley in de westerns van John Ford (zie de cover). Het landschap is nooit slechts een decor voor de actie; het verhaal speelt specifiek in dat landschap (2001: 10).

Een ander karakteristiek element is de opera-achtige muziek. De muziekscores van de traditionele westerns combineren vaak pompeuze opera met typische elementen uit de folkmuziek, zoals het gebruik van de gitaar en de harmonica (Saunders 2001: 16) – natuurlijk met Ennio Morricones muziek voor Once Upon A Time In The West (Leone, 1968) als beroemdste voorbeeld.

Als vierde conventie heeft Saunders het over de rol van vrouwen in de westernfilm. Hoewel de vrouwen zelden slechts ‘love interest’ zijn (2001: 10), zijn zij ook vaker niet dan wel actief en sterk. Volgens Saunders zijn westerns met sterke vrouwenrollen toch in zekere zin geen échte westerns (2001: 16). Toch zijn vrouwen vaak de reden dat de protagonist zich laat betrekken bij conflicten. Zij representeren de beschaving die de held ten koste van alles moet beschermen (2001: 10).

Tot slot noemt Saunders (2001: 10-11) de min of meer natuurlijk verworden stereotypen die in het genre zijn ontstaan. Hij meent dat de negen personages in Stagecoach (Ford, 1939) bijna volledig de lading van deze stereotyperingen dekken: de rotsvaste maarschalk; de bedrieglijke bankier; de ‘goede slechte vrouw’ (vaak in de vorm van een prostituee); de whiskyhandelaar; de gokker; de komische side-kick; de dronken dokter; de dame van stand; en natuurlijk de outlaw, de ambigue ‘man with no name’ – of in ieder geval ‘with a gun’.

Saunders (2001: 11) onderschat echter ook niet de iconische waarde van thematiek en plot. ‘A figure on horseback riding through high country’ is voor hem een typerende scène, die niet zozeer een symbolische functie heeft, als wel de kijker meer laat deelnemen in de dramatiek van de mythe, van het verhaal.

De vijf ‘quintessentials’

Voor het onderzoeken van Dances with Wolves en Unforgiven zal ik mij richten op vijf elementen, die mijns inziens het grondvest van de traditionele western vormen: (1) de ambigue, mythische protagonist en diens wapens; (2) de verhalende rol van het warme, weidse landschap; (3) de prominente aanwezigheid van opera-achtige muziek; (4) de specifieke rol van vrouwen; en (5) de shoot-out. Deze conventies zijn gebaseerd op het hiervoor beschreven bronnenonderzoek, en bieden een combinatie van zowel inhoudelijk als filmtechnische en -esthetische elementen.

2. Dances with Wolves (Costner, 1990)

Originele poster voor Costners "Dances with Wolves" (1990)

Originele poster voor Costners "Dances with Wolves" (1990)

Technische informatie

Dances with Wolves (1990)
USA, Kleur, 224 min.[2]
Regie: Kevin Costner
Productie: Kevin Costner, Jim Wilson
Scenario: Michael Blake
Met: Kevin Costner, Mary McDonell, Graham Greene, Rodney A. Grant, Floyd Red Crow Westerman, Tantoo Cardinal e.a.
Cinematografie: Dean Semler
Muziek: John Barry

Plotomschrijving

Wegens bijzondere moed wordt luitenant John J. Dunbar (Costner) overgeplaatst naar een post naar keuze. Dunbar kiest voor Fort Sedgewick, het laatste Amerikaanse punt voor de echte wildernis van de ‘Frontier’ begint. Bij aankomst blijkt de post echter volledig achtergelaten door het leger in slechte staat. Optimistisch bouwt Dunbar het fort weer opnieuw op, en bouwt hij een band op met de natuur, zijn paard Cisco en een steeds terugkerende wolf, die hij al snel Two Socks doopt.

Op een dag treft hij in zijn kamp een nieuwsgierige indiaan aan, die al snel wegvlucht. Dunbar raakt geïntrigeerd door dit volk, en wanneer hij een gewonde indiaanse aantreft en haar naar haar stam terugbrengt, legt hij voor het eerst echt contact met hen. De interesse blijkt wederzijds, en hoewel de communicatie moeizaam en afwachtend verloopt, ontstaat er een vriendschap.

Deze band wordt nog sterker wanneer Dunbar bizons (“tatanka”) voor de stam heeft gevonden, meehelpt in de bizonjacht, een relatie krijgt en trouwt met de indiaanse die hij eerder vond, en zelfs ten strijde trekt tegen een vijandige stam. Hier krijgt Dunbar de indiaanse bijnaam “Dances with Wolves”. Bij een ongelukkige ontmoeting met het leger – zijn voormalige werkgever – blijkt dat Dunbar gezien wordt als een verrader, maar met hulp van de indianen weet hij te ontsnappen. Aangezien hij (juist) voorvoelt dat hij de blanken zo alleen maar naar de indianen zal leiden, vertrekt hij met zijn geliefde uit de stam.

Jaren later zijn, inderdaad, alle indianen onderworpen aan blanke overheersing.

3. De westernconventies in Dances with Wolves (Costner, 1990)

In deze paragraaf zal ik onderzoeken hoe Dances with Wolves omgaat met de vijf uitgezochte karakteristieken.

(1) ‘The Man With No Name’

De traditionele protagonist van de western – de cowboy – is een man van weinig woorden. Introvert, ondoorgrondelijk, oppervlakkig en diepzinnig tegelijkertijd. In Dances with Wolves is John Dunbar eveneens een vrij zwijgzame en in zichzelf gekeerde man. Deze introversie komt echter niet voort uit dezelfde motieven als in de traditionele western.

Kevin Costner als Lt. John Dunbar in zijn "Dances with Wolves" (1990)

Kevin Costner als Lt. John Dunbar in zijn "Dances with Wolves" (1990)

Wanneer Dunbar namelijk in aanraking komt met de indiaanse cultuur, bloeit hij op. Een lichtelijke fascinatie voor de natuur werd al duidelijk in eerdere scènes, en ook blijkt dat Dunbar een man met een klein hart is (zie bijvoorbeeld zijn vriendschap met zijn paard en de wolf). Daarbij ziet hij meer het nut in van woorden dan van strijd, zoals ook blijkt uit zijn wanhopige zelfmoordpoging in het begin van de film; hij was de nutteloze oorlog zat.

Hoewel Dunbar slaapt met zijn pistool, en hier ook bijzonder goed mee overweg kan – zoals het een cowboy betaamt – steekt de man liever zijn handen uit de mouwen op het land, of schrijft en tekent hij in zijn journal. Hij leert graag en staat open voor andere culturen. Hij is een onderlegd en gecultiveerd man – heel anders dan de klassieke cowboy, die weliswaar talentvol en mysterieus is, maar allesbehalve open. Dunbar is ook geen koelbloedige moordenaar – sterker nog, hij doet het liever niet.

Fascinerend aan Dances with Wolves blijft natuurlijk ook de omgang met het volk der indianen. Berg (2000: 214) schreef dat indianen in de blanke, patriarchale scenario’s van de western niet meer dan ‘an obstacle to overcome’ zijn, terwijl ze in deze film worden afgebeeld als “het betere volk”.

(2) Het landschap

Een long establishing shot toont het imposante landschap in "Dances with Wolves" (1990)

Een long establishing shot toont het imposante landschap in "Dances with Wolves" (1990)

Net als in de traditionele western, hebben Costner en cameraman Dean Semler oog voor de omgeving. Geregeld wordt stilgestaan bij de grootsheid van het landschap, en ook hier dient het landschap niet louter als decor. Dit imposante landschap weerspiegelt de visie van natuurliefhebber Dunbar, die zich ook bewust is van zijn nietige plek in de wereld. In zijn filosofische mijmeringen prijst Dunbar meer dan eens de schoonheid van het landschap waarin hij zich bevindt. In de film wordt deze omgeving voortdurend benadrukt in wijde, panoramische shots.

(3) De muziek

In Dances with Wolves is de muzikale score traditioneel pompeus. John Barry heeft een ware opera gecomponeerd, waarbij een volledig orkest alle registers heeft opengetrokken. Bij de kleinste gelegenheid zwelt de muziek aan, en zodoende is de score van Barry gedurende de hele film prominent aanwezig. De instrumenten, die hij gebruikt, zijn voornamelijk orkestraal. Van typerende folkgeluiden, zoals Morricone die zo exemplarisch gebruikte, is niet of nauwelijks sprake. Geen harmonica, geen gitaar, hoofdzakelijk strijkers.

(4) De vrouwen

Het eerste deel van Dances with Wolves kent zo goed als geen vrouw. Wanneer dan toch een vrouw haar intree in de film maakt – Mary McDonell als Stands With A Fist, de indiaanse die ooit een blanke was, en uiteindelijk trouwt met Dunbar – is dit ook gelijk een hele belangrijke vrouw voor het verhaal. Met haar komst ontstaat er namelijk een romanceplot, die steeds meer de overhand krijgt in de film.

Hoewel deze indiaanse vrouw bij tijd en wijle behoorlijk standvastig lijkt, is zij uiteindelijk toch de traditioneel passieve vrouw. Zij rouwt om het verlies van haar eerste man; zij laat zich langzamerhand verleiden door Dunbar; zij is mentaal instabiel door het terugkeren van traumatische herinneringen; en zij is ongerust over haar geliefde wanneer deze te lang op zich laat wachten. In alle opzichten is zij dus de klassieke, ondergeschikte en passieve vrouw, voor wie de held echter alles zou doen.

(5) De shoot-out

Dances with Wolves kent geen traditioneel man-tot-man-vuurgevecht. Het climaxale vuurgevecht tegen het einde van de film speelt zich af tussen twee indianenstammen. Hier is Dunbar deel van, maar hij komt niet lijnrecht tegenover een specifieke tegenstander te staan. Er is sprake van een eindgevecht, maar niet van een louterende shoot-out.

4. Unforgiven (Eastwood, 1992)

Originele poster voor Eastwoods "Unforgiven" (1992)

Originele poster voor Eastwoods "Unforgiven" (1992)

Technische informatie

Unforgiven (1992)
Regie: Clint Eastwood
Productie: Clint Eastwood
Scenario: David Webb Peoples
Met: Clint Eastwood, Gene Hackman, Morgan Freeman, Richard Harris, Jaimz Woolvett, Saul Rubinek, Frances Fisher, Anna Thomson e.a.
Cinematografie: Jack N. Green
Muziek: Lennie Niehaus

Plotomschrijving

Wanneer in het stadje Big Whiskey, waar de sadistische sheriff Little Bill de scepter zwaait, een prostituee wordt verminkt, zint het volledige bordeel op wraak. Achter de rug van Little Bill om zetten ze een prijs op de hoofden van de daders.

De jonge Schofield Kid besluit deze beloning op te gaan eisen, maar zoekt hiervoor de hulp van de voormalige outlaw William Munny. Deze is echter bekeerd van het geweld en de drank van vroeger, en leeft nu – gebroken door de dood van zijn geliefde – teruggetrokken op het platteland met zijn kinderen en varkens. Omdat hij het geld goed kan gebruiken, besluit Munny een laatste keer op pad te gaan. Hierbij neemt hij zijn oude partner Ned Logan mee, en tezamen trekken ze naar Big Whiskey.

Tijdens hun laatste queeste wordt het volledige westernprincipe gedemystificeerd. Ned wil eigenlijk geen mensen meer vermoorden, Munny is zijn oude schiettalenten zo goed als verleerd, en zelfs de Schofield Kid blijkt eigenlijk stekeblind. Wanneer het ongelukkige drietal in de plaatselijke saloon wat wil gaan drinken en informeert naar de beloning, loopt de situatie uit de hand. Little Bill wil namelijk niets weten van een beloning, en deinst er niet voor terug om profiteurs hardhandig de deur te wijzen. Munny wordt stevig aangepakt door de sheriff, maar uiteindelijk weet het drietal met de hulp van de wanhopige maar furieuze prostituees te ontsnappen.

Uiteindelijk wordt de onschuldige Ned door de sheriff alsnog opgepakt en vermoord. Deze laffe daad maakt zoveel oud vuur en wrok los in Munny, dat deze in een laatste geweldsdaad, koelbloedig maar gebroken, een einde maakt aan de levens van de corrupte dienders in het stadje. Hij rijdt weg, naar de horizon – als die nog bestaat.

5. De westernconventies in Unforgiven (Eastwood, 1992)

Nu zal ik onderzoeken hoe Unforgiven omgaat met de westernconventies.

(1) ‘The Man With No Name’

Het lijkt een nogal merkwaardige vraag: is Clint Eastwood in deze film een ‘Man With No Name’? Merkwaardig, omdat Eastwood degene is die voor het eerst de naamloze man speelde (in de Dollars-trilogie van Sergio Leone). Ik bedoel hiermee natuurlijk dat het de vraag is of de outlaw William Munny past in die traditie.

Net als de traditionele protagonist van de western, is ook William Munny zwijgzaam en enigszins mysterieus. Een deel van Munny is ook nog altijd een gewetenloze en koelbloedige moordenaar. De enige reden dat hij nu weer op het slechte pad is getreden, is simpelweg geld. Er lijken zodoende geen persoonlijke of emotionele motieven mee te spelen.

Clint Eastwood als William Munny in zijn "Unforgiven" (1992)

Clint Eastwood als William Munny in zijn "Unforgiven" (1992)

Echter, Munny is niet wie hij lijkt. Eigenlijk is Munny een verdrietige man op leeftijd, die gewoon thuis wil zijn met zijn kinderen, en – als dat nog zou kunnen – zijn vrouw. Hij is schieten bijna helemaal verleerd, en in een vroege scène zien we zijn nogal bespottelijke pogingen om een simpel blikje van een boomstam te schieten. Munny kan duidelijk niet tegen de narigheid van de wereld. Het is een uitgeputte ziel.

Daarbij is Munny ook bang. In een aangrijpende scène, vlak nadat Munny in elkaar geslagen is door de sheriff, zien we hoe een ijlende Munny opbiecht aan Ned dat hij bang is. Hij heeft de Engel des Doods gezien, hij heeft naargeestige visioenen van zijn dode vrouw gezien, en hij wil niet sterven. En, in tegenstelling tot zijn metgezellen, heeft Munny nooit de verleiding gevoeld om bij een van de prostituees een “voorschot” op de beloning te nemen. Nog altijd is hij oprecht trouw aan zijn geliefde – en zo fijngevoelig en emotioneel zou de klassieke protagonist nooit zijn.

(2) Het landschap

De rol van het landschap in Unforgiven is aanzienlijk verkleind. De film presenteert geen shots waarin wij als kijker enkel te zien krijgen hoe mooi, weids en imposant het landschap wel niet is. Nee, daarentegen krijgen we hele intieme scènes in hele grootse landschappen, waarbij de omgeving dus juist wel als decor functioneert.

William Munny (Clint) in de stromende regen in de semi-shoot-out van "Unforgiven" (1992)

William Munny (Clint) in de stromende regen in de semi-shoot-out van "Unforgiven" (1992)

Ook opmerkelijk in Unforgiven is het feit dat het bijna de hele film lang regent. De traditionele westerns zijn warm, zonovergoten en broeierig. Hier echter gutst de regen van de daken, en ben je nergens helemaal droog. Zelfs het zelfgebouwde huis van sheriff Little Bill lekt als een vergiet. Op deze wijze doet Unforgiven iets volledig tegendraads met de traditionele conventies wat landschap betreft.

(3) De muziek

Ook de muziek is niet prominent aanwezig. Lennie Niehaus heeft een zeer minimalistische muzikale score gemaakt, over het algemeen bestaande uit een gitaar. Daarmee heeft ze wel een traditioneel folkinstrument aangewend, maar ze gebruikt het niet om te pas en te onpas pathos te scheppen. De film kent geen grote orkesten, de muziek zwelt nooit aan, maar is her en der subtiel aanwezig om een scène te ondersteunen. De aandacht wordt zelden naar de muziek getrokken in deze film.

(4) De vrouwen

In Unforgiven zijn de vrouwen, de prostituees, enerzijds zeer conventioneel, maar anderzijds ook totaal niet. Aan de ene kant zijn zij de drijfveer voor de protagonist, zij moeten beschermd of gewroken worden. Zij zijn geen ‘love interest’, maar vertegenwoordigen een samenleving die lijdt onder corruptie en sadisme.

Aan de andere kant zijn dit geen passieve vrouwen. Het zijn vastberaden en woedende vrouwen, die geen man over zich heen laten lopen: ‘Just because we let them smelly fools ride us like horses don’t mean we got to let them brand us like horses’ (Krapp 2000: 4). Zelfs de vrouw die verminkt is in het begin, is sterk en krachtig. In dat opzicht wijken ze totaal af van het traditionele beeld.

(5) De shoot-out

Geheel in stijl met Eastwoods verleden in het westerngenre, kent ook deze film een shoot-out in de saloon tussen Munny en Little Bill en consorten. De louterende functie blijft hier, door het demystificerende en antiromantische karakter van de film, echter achterwege.

Conclusie: ‘One bastard goes in, another one comes out

Naar aanleiding van het voorgaande onderzoek, presenteer ik hierbij mijn conclusie. In hoeverre zijn Dances with Wolves en Unforgiven traditionele westerns te noemen?

Dances with Wolves

De eigenlijke ster, en naamgever, van Costners "Dances with Wolves" (1990)

De eigenlijke ster, en naamgever, van Costners "Dances with Wolves" (1990)

Kevin Costners epos bevat enkele essentiële elementen. Zo speelt het imposante landschap een belangrijke en benadrukte rol in de film, in plaats van een functie als puur decor. Ook de muzikale score van John Barry, die sterk door de lyriek en dramatiek van opera beïnvloed is, is prominent aanwezig. De rol van de vrouw is uiteindelijk net zo passief als in de traditionele western, maar vormt tegelijkertijd een drijfveer voor de protagonist.

Er ontbreken echter twee belangrijke conventies. De door Kevin Costner geportretteerde cowboy of protagonist wijkt sterk af van de traditionele westernheld. Deze John Dunbar is niet koelbloedig, maar pacifistisch. Daarbij is Dunbar ontwikkeld, open en verbonden met de natuur. Een filosofisch en gevoelig mens, die ook nog verbondenheid vindt binnen de groep mensen die traditioneel als “hindernis” beschouwd werd. Ook de conventionele shoot-out ontbreekt volledig in Dances with Wolves, waardoor er geen gewelddadige catharsis plaatsvindt aan het eind van de film.

In conclusie is Dances with Wolves meer een romantisch epos, of een episch drama. Ook al heeft de film technische en enkele inhoudelijke overeenkomsten met de traditionele western, er blijven twee essentiële elementen ontbreken om het een echte western te noemen.

Unforgiven

De weemoed druipt reeds van het schilderachtige openingsshot van Eastwoods "Unforgiven" (1992).

De weemoed druipt reeds van het schilderachtige openingsshot van Eastwoods "Unforgiven" (1992).

Met het verleden van Eastwood is het niet verbazingwekkend dat Unforgiven sterk aanvoelt als een traditionele western. De film kent ook de gebruikelijke shoot-out, en de rol van wapens is daarmee zeer van belang. De cowboy die Eastwood portretteert, lijkt ook dezelfde mysterieuze en harde ‘Man With No Name’ als in de oude western.

Echter, de film mist een aantal kerneigenschappen. Zo is de muziek nauwelijks aanwezig en niet theatraal, speelt het landschap een ondergeschikte rol, en – nog belangrijker – zijn de vrouwen sterk en niet passief. Volgens Saunders zou dit daarom ook ‘geen échte western’ (2001: 16) zijn. Ook blijkt de protagonist een gebroken man, die niet meer goed kan schieten.

Deze film lijkt te beginnen als een typische western, maar ontpopt zich tot een anti-western, een demystificatie van het aloude genre.


Dit essay is geschreven voor het propedeusevak Academische Vaardigheden I, onder auspiciën van drs. Victor-Jan Vos, bij de opleiding Media en Cultuur aan de Universiteit van Amsterdam. Alle rechten voorbehouden. De originele rechten van dit artikel liggen geheel en al bij de auteur dezes weblogs.


Bibliografie

Literatuur

Altman, Rick. ‘A semantic/syntactic approach to film genre.’ Cinema Journal, jrg. 23, nr. 3 (voorjaar 1984): 6-18.

Berg, Chuck. ‘Fade-out in the west. The western’s last stand?’ In: Wheeler W. Dixon, red. Film genre 2000. New critical essays. New York: SUNY, 2000: p. 211-226.

Bordwell, David, Kristin Thompson. Film art. An introduction. 8e editie. New York: McGraw-Hill, 2008.

‘Eastwood beleeft grootste succes van zijn carrière’. Recensie van Unforgiven, reg. Clint Eastwood, 1992. Utrechts Nieuwsblad, 20-8-1992 (Collectie Filmmuseum, Amsterdam)

Ebert, Roger. ‘Dances With Wolves’. (1990). Recensie van Dances with wolves, Kevin Costner, 1991. Chicago Sun-Times, 9-11-1990. 21-05-2008 <http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/19901109/REVIEWS/11090301/1023&gt;

Errigo, Angela. ‘Dances With Wolves’. In: Steven Jay Schneider, red. 1001 Movies You Must See Before You Die, 2003: p. 792.

Fagen, Herb. The encyclopedia of westerns. New York: Checkmark Books, 2003.

Hegeman, Paul. ‘De King Lear van de western’. Interview met Clint Eastwood n.a.v. Unforgiven, reg. Clint Eastwood, 1992. HP/De Tijd, 27-11-1992 (Collectie Filmmuseum, Amsterdam)

Krapp, Peter. ‘Unforgiven. Fausse Renaissance’. South Atlantic Quarterly, nr. 101 (zomer 2002). 27-03-08 <http://muse.jhu.edu/journals/south_atlantic_
quarterly/v101/101.3krapp.pdf>

McCarthy, Todd. ‘Unforgiven‘. Variety, 31 juli 1992. 28-5-2008 <http://www.variety.com/
index.asp?layout=Variety100&reviewid=VE1117487969&content=jump&jump=review&category=1935&cs=1&p=0>

McDonald, Nicola. ‘The invention of the western film. A cultural history of the genre’s first half-century (review)’. Modernism/modernity, jrg. 12, nr. 4 (november 2005): 733-735.

Saunders, John. The western genre. From Lordburg to Big Whiskey. Londen: Wallflower, 2001.

Shively, JoEllen. ‘Cowboys and Indians. Perceptions of western films among American Indians and Anglos’. American Sociological Review, jrg. 57, nr. 6 (december 1992): 725-734.

Stigter, Bianca. ‘Kevin Costner’. NRC Handelsblad, 18 februari 1998 <http://www.nrc.nl/
kunst/article67438.ece/Kevin_Costner>

Verstraten, Peter. ‘De gemiste ontmoeting tussen cowboy en indiaan. De wildheid van witte mannelijkheid’. Tijdschrift voor Genderstudies, 2000. 28-5-2008 <http://
http://www.literatuurwetenschap.leidenuniv.nl/content_docs/genderstudiespv.doc&gt;

Wright, Will. Sixguns and society. A cultural analysis of the western. Berkeley: University of California Press, 1975.

Zagt, Ab. ‘Klassieker van Clint Eastwood’. Recensie van Unforgiven, reg. Clint Eastwood, 1992. Algemeen Dagblad, 19-11-1992 (Collectie Filmmuseum, Amsterdam)

Internet

Box Office Mojo. Box Office Mojo, LLC. Dagelijkse update. 27-5-2008 <http://www.boxofficemojo.com&gt;

Dirks, Tim. ‘Western films or westerns’. Greatest Films. Filmsite.org. Dagelijkse update. 12-5-2008 <http://www.filmsite.org/westernfilms.html&gt;

Lasiuta, Tim. ‘The western is dead! Long live the western!’. Suite101.com. Suite101 Media Inc. 16 december 2000. 12-5-2008 <http://www.suite101.com/
article.cfm/western_collectibles/55262>

Levy, Emanuel. ‘Oscar History: Western Film – Best Picture’. EmanuelLevy.com. Dagelijkse update. 28-5-2008 <http://www.emanuellevy.com/article.php?articleID=7193&gt;

The Internet Movie Database (IMDb). Amazon.com. Dagelijkse update. 12-5-2008 <http://www.imdb.com&gt;

Films

Dances with wolves. Extended version. Reg. Kevin Costner. Orion Pictures, 1990.

Unforgiven. Reg. Clint Eastwood. Malpaso Productions, 1992.

Afbeeldingen

Afbeelding cover: ‘John Ford’s Point’, HikeArizona.com. HAZ. 27-5-2008 <hikearizona.com/t2006/03/03/5929-888888_17.jpg>

Afbeelding koppen: selectie van ‘Western Film Set’, Jamd.com. Getty Images. 28-5-2008 <http://www.jamd.com/search?assettype=g&assetid=3290552&text=western+film&gt;


[1] ‘Western Movies’. Box Office Mojo. Box Office Mojo, LLC. Dagelijkse update. 27-5-2008 <http://www.boxofficemojo.com/genres/chart/?id=western.htm&gt;.

[2] Voor dit onderzoek heb ik de Extended Version uit 2003 bekeken. Deze versie drukt mijns inziens nog beter de visie van regisseur Costner uit dan de oorspronkelijke, 180 minuten durende bioscoopversie.

Leave a comment

Filed under Articles, Nederlands, Science and Such

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s