“Het Leven Uit Een Dag”, of: Nederlandse filmmagie

Loïs Dols de Jong en Matthijs van de Sande Bakhuyzen als Ginny en Benny.

Loïs Dols de Jong en Matthijs van de Sande Bakhuyzen als Ginny en Benny.

Middelbare scholieren hebben het door de jaren heen steeds makkelijker gekregen. Eén van de tegemoetkomingen die de combinatie van schoolstress en puberteit hebben verlicht, is de boekverfilming. Waarom zou je nog je weg door Turks Fruit, De Ontdekking van de Hemel of De kleine blonde dood zwoegen als je binnen een uurtje of twee van iedere plotwending op de hoogte kan zijn? Ook de 187 pagina’s van de boekenlijstklassieker Het Leven Uit Een Dag van A. F. Th. van der Heijden zijn nu tot een anderhalf uur durende filmversie omgevormd. Beroepsromanticus Mark de Cloe (Boy Meets Girl Stories, de korte NPS-film Zomerdag) heeft zijn visie losgelaten op de complexe, gelaagde literaire parabel. Het resultaat ligt, in tegenstelling tot veel van zijn verwanten, ver voorbij de grenzen van de boekverfilming.

Nu is het bronmateriaal zelf ook geen toonbeeld van concreet en rechtlijnig vertellen. A. F. Th. heeft een politiek-filosofische fabel vervaardigd, zwanger van de symboliek, in dichterlijke zinsneden geformuleerd. Zowel boek als film verhalen van een wereld waarin ieder mensen leven slechts één dag duurt, een dag waarin zodoende alle grote gebeurtenissen van een mensenleven in sneltreinvaart de revue passeren. De klassieke betekenis van zonsopgang en –ondergang is hier een letterlijk gegeven. Alles tussen deze twee tijdsuitersten is onherhaalbaar – je jeugd, je keuzes, de liefde. Met name “de liefdesdaad” – eufemismen zegevieren in het verhaal – is een (fysiek) onherroepelijke gebeurtenis: een man is maar één keer in staat tot bevruchting, een vrouw kan evenzo eenmalig zwanger raken. Liefdeslevens, schooljaren en carrières zijn beperkt tot uren, minuten, seconden.

Binnen dit magisch-realistische universum vinden de jonge Benny (Matthijs van de Sande Bakhuyzen) en Ginny (Loïs Dols de Jong) elkaar, en daarmee liefde, verlangen en seks. Om hun liefde niet te laten beperken tot die enkele dag, besluiten ze een rigoureuze maatregel te nemen om elkaar tot in de eeuwigheid te kunnen blijven zien. Ze begaan een fatale misdaad om vervolgens, na hun gerechtelijke executie, keer op keer hun liefde te herbeleven in de wereld van de herhaling, kortweg ‘hel’. Door een technisch mankement bij hun simultane terechtstelling komen de beiden geliefden echter niet samen in de andere wereld terecht, maar gescheiden van elkaar, verlangend naar elkaar, zoekend naar elkaar.

Van de Sande Bakhuyzen en Tygo Gernandt (als de blinde, orakelende zwerver Scant: "Morgen is er weer een dag").

Van de Sande Bakhuyzen en Tygo Gernandt (als de blinde, orakelende zwerver Scant: "Morgen is er weer een dag").

Enkele jaren geleden experimenteerde regisseur De Cloe gretig met vorm in het uit vierendertig korte filmpjes bestaande Boy Meets Girl Stories. De ambitie ging echter gepaard met flink wat missers; op een enkele bijdrage na – zoals het poëtische filmpje Alleen, waarin een telefoongesprek tussen twee ex-geliefden wordt afgespeeld tegen beelden van een zwerm vogels – verzandden de filmpjes in pretentie en knullige dialogen. De openingsscènes van Het Leven Uit Een Dag ademen eerst eenzelfde NPS-gevoel uit, doordat er onmiddellijk zware, universele mededelingen aan de kijker gedaan worden. De beelden en dialogen vervreemden eerst voornamelijk, in plaats van dat zij ons bij de plot betrekken.

Na een klein half uur besluit De Cloe echter om in te zoomen op de consequenties die dit surrealistische universum heeft op de herkenbare mensen die er deel van uitmaken. Hier wint de film in grote mate aan dramatische kracht. Een moeder die betraand haar zoontje uitzwaait op zijn eerste schooldag, omdat ze weet dat hij een jongvolwassene zal zijn als ze hem uiteindelijk weer ophaalt. Een groep mensen die zich verzamelt op het strand om hun eerste en laatste zonsondergang mee te maken. Benny en Ginny die door één brute daad uit elkaar gerukt worden.

Precies daar komt De Cloes experimenteerdrang weer om de hoek kijken, maar dit keer om de juiste redenen. Vanaf het moment dat de twee hoofdpersonen in de wereld der herhaling ontwaken, is het beeld omgevormd tot split screen. Hoewel dit een beproefde en niet ongebruikelijke techniek is – zelfs Mean Girls heeft de truc gehanteerd – geeft De Cloe er zijn eigen draai aan: hij houdt deze beeldscheiding aan tot aan het eind van de film. Hiermee krijgen we twee parallelle verhalen te zien die elkaar vaker spiegelen en resoneren dan ze zelf weten. Langzaam maar zeker weet De Cloe middels uitgekiende cinematografie en montage de twee werelden nader tot elkaar te trekken. Hij herhaalt elementen en personages in beide narratieven met een dergelijke dramatische ironie, dat de kijker medeplichtig lijkt te worden aan de tragiek van de personages.

Terence Schreurs (als Allison) en Dols de Jong.

Terence Schreurs (als Allison) en Dols de Jong.

Die tragiek wordt echter nergens deprimerend, omdat De Cloe zich zo bekwaam toont de voor de hand liggende sentimenten te vermijden. Door het uitstekende spel van Van de Sande Bakhuyzen en debutante Dols de Jong behoudt de film voortdurend zijn kloppend hart. Daarbij wordt het centrale duo omringd door een schitterende bijrolcast, waarvan iedere acteur een eigenzinnigheid en ongrijpbaarheid heeft die naadloos aansluit op de sfeer van de film. Met name Hadewych Minis maakt indruk als de sensuele maar o zo pathetische Rosalie, die, net als andere terugkerende zijfiguren, meer lijkt te weten. De Cloe speelt voortdurend met dat niveau van kennis. Briljant is het moment wanneer Ginny foto’s van een jonge fotograaf bekijkt en daarbij net één foto over het hoofd ziet, iets wat de camera nog net wél meepikt. Het is de foto van Benny.

De sfeer die wordt opgeroepen door de tragische thematiek, de perfect in dit universum geaarde acteurs en de gedetailleerde beeldvoering van Jasper Wolf, is beklemmend en onvergelijkbaar. Daarbij laat sounddesigner Lawrence Horne voortdurend een soort zuchtende ruis over de geluidsband dwalen, een verzameling stemmen die de setting van de film net dat beetje otherworldliness meegeeft. Zo kan tijdens een vroege liefdesscène tussen Benny en Ginny een opsomming van zachte liefdeskreetjes in diverse talen gehoord worden. Het is een detail, maar het voegt toe aan de geloofwaardigheid van dit net niet realistische universum.

Het Leven Uit Een Dag betoont zich op die manier een bijzondere film. Niet foutloos, maar wel aangrijpend, betoverend, gedurfd – en daarmee natuurlijk weer niet geschikt voor een groot publiek. Scholieren zullen de film wel weer weten te vinden als er een boekverslag of literatuurexamen op handen is. Het Leven Uit Een Dag verdient echter een groot publiek, vooral in ons land. Zo te zien hoeven we de hoop voor de Nederlandse film nog even niet op te geven.

Vanaf donderdag 3 september te zien in de grotere Nederlandse steden.

Van de Sande Bakhuyzen en Dols de Jong. In de regen. (That is, specialeffectregen van Harry Wiesenlaan, voor de duidelijkheid.)

Van de Sande Bakhuyzen en Dols de Jong. In de regen. (That is, specialeffectregen van Harry Wiesenlaan, voor de duidelijkheid.)

Dit artikel is oorspronkelijk geschreven voor de website van Xi.

Leave a comment

Filed under Critique, Nederlands

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s