Von Triers faliekant geflopte fabel: “Antichrist”

antichrist5

Er was eens een Deense filmmaker. Zijn naam was Lars. Lars was een ietwat koppige man met een enigszins zwartgallig voorkomen. Gelukkig vond Lars een manier om zijn hersenspinsels tot uiting te laten komen: de film. Lars ging verhalen verzinnen, tragedies, over de ongelukkige lotgevallen van weerloze mensen. Daarmee ging Lars de hele wereld over – althans, voorzover dat met zijn oude vertrouwde camper te bereiken was. Want in een vliegtuig zou niemand Lars ooit krijgen.

Dat verklaarde ook waarom Lars zo’n hekel had aan dat grote land aan de andere kant van die grote plas: Amerika. Hij kon er niet met zijn camper heen. Dus besloot Lars om zijn films uitsluitend in Europa te maken. Gelukkig kon Lars ook daar zijn ei kwijt. Breaking the Waves, Dancer in the Dark, Dogville… Al snel werd Lars een festivalfavoriet bij pers en filmminnend publiek.

Die waardering zorgde er echter niet voor dat deze Deense vos zijn streken zou verliezen – integendeel! Dancer in the Dark was een heuse musical met enfant terrible Björk. Dogville (en later ook Manderlay) speelde zich af op een zwarte toneelvloer met enkele krijtlijnen. Bij The Idiots twijfelt men nog steeds of de getoonde seksuele activiteiten echt of nep zijn. Ja, Lars kreeg misschien een groot publiek, maar hij maakte zijn films nog altijd voor zichzelf.

antichrist3

Toen gleed de emotioneel instabiele Lars echter plots weg in een zware depressie. Plotsklaps zag hij de wereld door een bril die nóg minder roze was dan normaal. Lars sloot zichzelf op in zijn huis en bleef daar, tot hij niet veel later de deur uitstapte met een vers filmscenario in zijn hand. ‘Dit móet ik verfilmen,’ zei hij tegen zichzelf. Een therapie in filmvorm, om zo te zeggen. Het scenario droeg de mysterieuze, donkere naam Antichrist.

Lars vond twee acteurs, Charlotte Gainsbourg en Willem Dafoe, om de twee hoofdrollen in dit filmische antidepressivum te spelen. Hij omringde zich met zijn vaste filmploeg, waaronder cameraman Anthony Dod Mantle en filmmaker Anders Thomas Jensen als scriptsupervisor. Lars sprak echter met Anders af dat hij niet al te kritisch zou zijn op het script – het was immers Lars’ verwerking van zijn depressie.

antichrist1

Zodoende begon de Dappere, Donkere Deen aan de verfilming van wat hij geschreven had. Een verhaal over een stel wiens zoontje door een stompzinnig ongeluk komt te overlijden, en de rouwverwerking die daarop volgt. De vrouw glijdt steeds verder weg in een manische, psychedelische depressie – wat voor Lars ongetwijfeld gemakkelijk te schrijven was. De man, een psychiater, probeert haar bij te staan, maar wordt meegezogen in het duistere wereldbeeld van de vrouw.

Lars gooide daar een pratend vossenkadaver, een raar hert, vervormde bossen en veel expliciete beelden van verbrijzelde geslachtsdelen bij. Hij zette er onheilspellende muziek onder, deelde de film op in hoofdstukken, en liet het eindresultaat los in Cannes. Daar was het publiek bijzonder verdeeld, en liepen er zelfs mensen weg bij de vertoning, terwijl anderen optimaal genoten van deze naargeestige therapiesessie op celluloid. Lars was weer tevreden.

antichrist4

Maar hoe zou het geweest zijn als Lars wat kritischer op zichzelf was geweest? Als hij zijn visueel schitterende film een logisch plot had meegegeven? Als hij Charlotte Gainsbourgs fantastische acteerwerk in een goed verhaal had geplakt? Als hij de walgelijk dik opgelegde symboliek subtieler verpakt had? Als de hele film zo sterk was geweest als de prachtig in beeld gebrachte proloog? Wellicht zou Antichrist dan niet zo’n teleurstelling zijn geweest voor iedereen behalve Lars. Wellicht kon de film zich dan meten met de rest van Lars’ prachtige oeuvre. Helaas, zo is Lars’ Antichrist niet geworden.

Maar Lars leefde natuurlijk lang en gelukkig.

.

Dit artikel is oorspronkelijk geschreven voor Xi, jrg. 18, nr. 1 (Oktober 2009).

Leave a comment

Filed under Critique, Nederlands

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s