‘Trouw aan het boek’ is soms de beste keuze: “The Road”

Met het publieke en kritische succes van No Country For Old Men (2007) van de gebroeders Coen is de Amerikaanse schrijver Cormac McCarthy plots uit zijn vertrouwde schaduw in het zoeklicht van filmmakers beland. Hoewel hardcore Hollywood nog niet precies lijkt te weten hoe het McCarthy’s rauwe, existentialistische wereldbeeld kan vertalen naar popcornentertainment, smult de Amerikaanse independent filmmaker van het provocerende en zowaar intelligente materiaal. John Hillcoat, die een jaar of zes geleden al diepe indruk maakte (althans op mij) met The Proposition, een nietsontziende, postmoderne aussie-western, heeft zich nu gewaagd aan The Road. Mede door de popularisering van deze ijzersterke roman door Oprah Winfreys boekenclub rustte er nogal een last op Hillcoats schouders. Gelukkig is Hillcoat zo wijs geweest om McCarthy niet te willen overtreffen.

Al in de eerste paar minuten benadrukt de film (net als het boek) dat het publiek zich vooral goed moet nestelen in het warme pluche van de bioscoopstoel. De wereld die de toeschouwer nu immers zal gaan betreden, is er een van ‘nights dark beyond darkness and the days more gray each one than what had gone before’, zoals McCarthy schreef. We bevinden ons in de barre woestenij van net na de, niet nader gedefinieerde, Apocalyps. Temidden van autowrakken, veekadavers en winkelcentrumruïnes trekt een gehavend koppel: The Man en The Boy. Het naamloze tweetal baant zich, in gezelschap van hun opvallend grote (want Amerikaanse) supermarktkar, een weg door datgene wat ooit hun wereld was.

Hoe uit- en afgestorven de wereld ook moge lijken, alleen zijn de man en zijn zoon absoluut niet, zo blijkt al snel. De allesverwoestende ondergang heeft diepe sporen nagelaten op de not-so-lucky few die hem overleefd hebben. Moraal en principes zijn relikwieën van het vorige leven, toen het gras nog groeide en de lucht af en toe nog blauw was. Onder een voortdurend grijsgeel wolkendek is een ideologie uitsluitend een luxeartikel, en overleven meer een laatste stuiptrekking dan een strategie. Het weer wordt slechter, het eten schaarser, het water vuiler, de schoenzolen dunner. Niettemin blijft The Man, gesteund en gehinderd door herinneringen aan zijn vrouw, hopen voor zijn zoon op een mooie dag die niet alleen in gedachten zal bestaan.

Hillcoat, geluidssupervisor Robert Jackson en cinematograaf Javier Aguirresarobe weten de wereld van McCarthy, die vaker tussen de regels door dan op de letters bestaat, op onnavolgbare wijze te vertalen naar krachtige, soms onvergetelijke beelden en geluiden. In deze wereld is de tijd stil blijven staan; kapotte vrachtwagens staan gekanteld stil op verlaten snelwegen, elektriciteitspalen staan scheef overeind als vage herinneringen aan het bestaan van het menselijk ras.. Toch laat het grauwe, bedompte palet van de camera ruimte voor subtiele sprankjes hoop. Hier en daar loopt een hond doelloos rond, stoot een vogel een paar noten uit, of slaan de golven zachtjes stuk op de kustlijn, zoals ze dat altijd gedaan hebben. Maar ondertussen vallen grote bomen met vernietigend geweld en om, niet langer in staat om zich vast te klampen aan een dode planeet.

Het middelpunt van dit alles is de intense rol van Viggo Mortensen als de naamloze man, samen met een ontroerende rol van de jonge Kodi Smit-McPhee als zijn zoon, en mooie gastoptredens van Charlize Theron, Robert Duvall en Guy Pearce. Het is de geloofwaardigheid van de vader-zoonrelatie die deze film, ondanks de fragmentarische structuur die terecht letterlijk van het boek overgenomen is, van een kloppend hart voorziet. Zij zijn onze bakens van menselijkheid in een wereld die daar zo van ontdaan is. Zij gidsen ons door een indrukwekkend postapocalyptisch portret, totdat ook wij een zucht van opluchting slaken bij het horen van het vertrouwde ruisen van de zee.

Dit artikel is oorspronkelijk geschreven voor Xi, jrg. 18, nr. 3 (februari 2010).

Leave a comment

Filed under Critique, Nederlands

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s